Pytanie

Był raz ponurak, który wszystko za coś winił –

deszcz za to, że pada

wiatrowi, że wieje, wyrzuty wciąż czynił

Był też człowiek wesoły, który świat wychwalał –

za to, że deszcz zmoczył ziemię,

że huragan szalał

I tylko jedno pytanie wciąż rozbrzmiewa od Rabki do Gdyni:

który z nich, kochany Synku, świat weselszym czynił?

Kochanemu Ksaweremu, z życzeniami radosnego życia
Tata

Z poprawną polszczyzną na wesoło

NIE: Mam nadzieję, że w drugim semestrze nie będzie w naszej klasie tylu trójkowiczy.

TAK: Mam nadzieję, że w drugim semestrze nie będzie w naszej klasie tylu trójkowiczów.

Trójkowicz lm D., B. trójkowiczów, nie: trójkowiczy.

NIE: Przypominam o zbiórce pieniędzy dla powodzianów

TAK: Przypominam o zbiórce pieniędzy dla powodzian.

Powodzianin (m), lm M. powodzianie, D. powodzian, nie: powodzianów.

NIE: Proszę pani, Kasia zmuszała mnie tańczyć całą dyskotekę.

TAK: Proszę pani, Kasia zmuszała mnie do tańczenia całą dyskotekę.

Zmuszać kogoś do czegoś, nie: zmuszać kogoś coś robić.

NIE: W przyszłym roku planujemy wyjechać na wycieczkę do Francji.

TAK: W przyszłym roku planujemy wyjazd na wycieczkę do Francji.

Zaplanować co, nie: zaplanować co zrobić.

NIE: Palenie papierosów jest bardzo szkodliwe dzieciom i młodzieży.

TAK: Palenie papierosów jest bardzo szkodliwe dla dzieci i młodzieży.

Szkodliwy dla kogo, czego (D.), nie: komu, czemu (C.).

NIE: Mi się nie podobała ta lektura.

TAK: Mnie się nie podobała ta lektura.

Formy akcentowanej mnie używa się na początku i na końcu zdania (C. i B.), w środku zdania tylko w B. Formy mi nie używa się na początku zdania ani w połączeniach z przyimkami.

NIE: Chłopacy, przeszkadzaliście na matematyce.

TAK: Chłopcy, przeszkadzaliście na matematyce.

NIE: Nie byłem w szkole, ponieważ musiałem zajmować się wujostwem, które przyjechało do nas w odwiedziny.

TAK: Nie byłem w szkole, ponieważ musiałem zajmować się wujostwem, którzy przyjechali do nas w odwiedziny.

Wujostwo (ciocia i wujek), Ms. wujostwu, nie: wujostwie; Kochani wujostwo!, nie: Kochane Wujostwo!; Ciocia i wujek przyjechali = Wujostwo przyjechali.

NIE: Nazwy miast piszemy z wielkiej litery.

TAK: Nazwy miast piszemy wielką literą.

Pisać coś dużą, małą literą, nie: z dużej, małej litery. Forma napisać coś z wielkiej litery jest rusycyzmem – kalka rosyjskiego wyrażenia s bolszoj bukwy.

NIE: Napisz tytuł w cudzysłowiu.

TAK: Napisz tytuł w cudzysłowie.

Słowo cudzysłów jest twardotematowym rzeczownikiem rodzaju męskiego, który w D. ma formę cudzysłowu, a w Ms. cudzysłowie, nie: w cudzysłowiu.

NIE: Dzisiaj nauczymy się formowania tezy.

TAK: Dzisiaj nauczymy się formułowania tezy.

Formować można kształt, postać, powoływać coś do życia.Formułować natomiast można myśli, precyzować coś.

MODNIE: Omówimy zjawisko kiczu na przykładzie znanej noweli telewizyjnej.

LEPIEJ: Omówimy zjawisko kiczu na przykładzie znanego serialu.

NIE: Król ubrał odświętne szaty.

TAK: Król włożył odświętne szaty.

Ubierać się w coś, wkładać coś na siebie, zakładać, nie: ubierać sweter, ubierać okulary.

NIE: Do Jagielły przybył krzyżacki parlamentarzysta.

TAK: Do Jagiełły przybył krzyżacki parlamentariusz.

Parlamentariusz – osoba upoważniona przez jedną z walczących stron do prowadzenia rokowań z drugą stroną. Parlamentarzysta natomiast jest osobą będącą członkiem parlamentu; wyrazy mylone (paronimy).

NIE: Żołnierze byli okrutni względem więźniów.

TAK: Żołnierze byli okrutni w stosunku do więźniów.

Okrutny dla kogoś, czegoś, wobec kogoś, czegoś, w stosunku do kogoś, do czegoś, nie: względem kogoś, czegoś.

NIE: Mickiewicz zapisał się złotymi głoskami w dziejach literatury polskiej.

TAK: Mickiewicz zapisał się złotymi zgłoskami w dziejach literatury polskiej.

Zgłoskami, nie: głoskami.

NIE: Tartuffe był przysłowiowym dusigroszem.

TAK: Tartuffe był dusigroszem.

Zbędne uzupełnienie przymiotnikiem przysłowiowym.

NIE: Taką cenzurą dla Polski był 966 r.

TAK: Taką cezurą dla Polski był 966 r.

Cezura – przedział przełomowy w dziejach narodu, ludzkości, nauki; nie: cenzura – urzędowa kontrola np. treści książek; wyrazy brzmiące podobnie (paronimy).

NIE: Grupa rokoszanów zaatakowała zamek.

TAK: Grupa rokoszan zaatakowała zamek.

Rokoszanin lm D., B. rokoszan.

NIE: Polska interweniowała w sprawy Ukrainy.

TAK: Polska interweniowała w sprawie Ukrainy.

Interweniować w sprawie czegoś, kogoś, nie: w sprawy czegoś, kogoś.

NIE: Car mianował Berga na namiestnika w Królestwie Polskim.

TAK: Car mianował Berga namiestnikiem w Królestwie Polskim.

Mianować kogoś kimś, nie: kogoś na kogoś.

NIE: Posłowie postulowali za zmianami w prawie karnym.

TAK: Posłowie postulowali zmiany w prawie karnym.

Postulować coś, nie: za czymś, o coś.

NIE: Wybiła godzina sposobna dla ataku na wroga.

TAK: Wybiła godzina sposobna do ataku na wroga.

Sposobny do czegoś, nie: dla czegoś.

NIE: Polacy odznaczyli się odwagą w stosunku do wroga.

TAK: Polacy odznaczyli się odwagą wobec wroga.

Odwaga wobec kogoś, nie: w stosunku do kogoś.

NIE: Twój wynik jest identyczny jak wynik Basi.

TAK: Twój wynik jest identyczny z wynikiem Basi.

Identyczny z czymś, nie: identyczny jak coś.

NIE: W trakcie doświadczenia błysł niby-piorun.

TAK: W trakcie doświadczenia błysnął niby-piorun.

Formą poprawną jest błysnął, chociaż rodzaj żeński ma dwie formy: błysnęła i błysła.

NIE: Napisałeś ten sprawdzian na dwadzieścia pięć i pół punkta.

TAK: Napisałeś ten sprawdzian na dwadzieścia pięć i pół punktu.

Punkt D. punktu, nie: punkta.

NIE: Było 300 ulotek. Jeżeli zostało rozesłane 120, ile ulotek zostało?

TAK: Było 300 ulotek. Jeżeli zostało rozesłanych 120, ile ulotek zostało?

NIE: Licząc na kalkulatorach, idziecie po najmniejszej linii oporu.

TAK: Licząc na kalkulatorach, idziecie po linii najmniejszego oporu.

MODNIE: Kasiu, jutro zaprezentujesz doświadczenie z woltomierzem.

LEPIEJ: Kasiu, jutro pokażesz doświadczenie z woltomierzem.

Prezentować, zaprezentować – wyraz modny.

MODNIE: Zaistniały korzystne warunki do obserwowania gwiazd.

LEPIEJ: Powstały korzystne warunku do obserwowania gwiazd.

NIE: Lekarze nawołują do profilaktyki przeciw chorobom układu krążenia.

TAK: Lekarze nawołują do profilaktyki chorób układu krążenia.

Profilaktyka czegoś, nie: przeciwko czemuś.

NIE: Jutro porozmawiamy na temat właściwości odżywczych rydzy.

TAK: Jutro porozmawiamy na temat właściwości odżywczych rydzów.

Rzeczownik rydz w D. lm ma formę rydzów, nie: rydzy.

NIE: Przyczyną zgorzela jest obecność ogniska martwicy dostępnego dla bakterii.

TAK: Przyczyną zgorzeli jest obecność ogniska martwicy dostępnego dla bakterii.

Zgorzel, inaczej gangrena; ta zgorzel, ta gangrena (ż). W formie dopełniaczowej zgorzeli, nie: zgorzela.

NIE: Z tych jabłek można zrobić pyszną strudlę.

TAK: TAK: Z tych jabłek można zrobić pysznego strudla.

Strudel (m), nie: sztrudel; ten strudel, nie: ta strudel.

NIE: Ze śliwek możecie zrobić powidła, a z powideł pysznego strucla.

TAK: Ze śliwek możecie zrobić powidła, a z powideł pyszną struclę.

Strucla (ż), nie: sztrucla; ta strucla, nie: ten strucel.

NIE: Citrus grandis to łacińska nazwa pomarańcza olbrzymiego.

TAK: Citrus grandis to łacińska nazwa pomarańczy olbrzymiej.

Pomarańcza (ż), ta pomarańcza, nie: ta pomarańcz, ten pomarańcz.

NIE: Gałęź zwykle odchodzi od głównej osi rośliny.

TAK: Gałąź zwykle odchodzi od głównej osi rosliny.

Galąź (ż), nie: ta gałęź, ten gałęź.

NIE: Cygnus atratus to łacińska nazwa łabądzia czarnego.

TAK: Cygnus atratus to łacińska nazwa łabędzia czarnego.

Łabędź (m), ten łabędź nie: ta łabędź, ten łabądź.

NIE: Pediculus humanus, inaczej wsza ludzka, znosi jaja zwane gnidami.

TAK: Pediculus humanus, inaczej wesz ludzka, znosi jaja zwane gnidami.

Wesz (ż), ta wesz, nie: ta wsza; w D. lm wszy, nie: wesz, wszów.

NIE: Ozor wieprzowy może być stosowany w przetwórstwie mięsnym.

TAK: Ozór wieprzowy może być stosowany w przetwórstwie mięsnym.

Ozór (m), nie: ozor.

MODNIE: Ekologiczny tryb życia jest aktualnie w modzie.

LEPIEJ: Zdrowy tryb życia jest obecnie w modzie.

Ekologiczny, aktualnie – wyrazy modne.

NIE: Są takie specjalne klatki na świnki morskie.

TAK: Są takie specjalne klatki dla świnek morskich.

Przyimek dla tworzy formy językowe, które oznaczają np. cel, skutek.

Formy błędne: Daj to dla mnie; Powiedz dla mamy; Chciałbym pożyczyć dla mieszkańców.

NIE: Mol włosienniczek jest znanym szkodnikiem niszczącym ubrania.

TAK: Mól włosienniczek jest znanym szkodnikiem niszczącym ubrania.

Mól (M.) – nazwa owada, nie: mol.

NIE: Przypatrzcie się temu źrebiu na tablicy edukacyjnej.

TAK: Przypatrzcie się temu źrebięciu na tablicy edukacyjnej.

M., B. źrebię, D. źrebięcia, C., Ms. źrebięciu, N. źrebięciem nie: źrebia, żrebiu.

NIE: Ala zrobiła referat o muchy domowej.

TAK: TAK: Ala zrobiła referat o musze domowej.

Mucha (ż), C., Ms. musze; nie: muchi.

NIE: Rozpuść tę substancję w pół szklance wody.

TAK: Rozpuść tę substancję w pół szklanki wody.

Jeżeli pół występuje w związku z przyimkiem i rzeczownikiem, to forma rzeczownika jest w D. i zależy ona od liczebnika pół, a nie od przyimka.

NIE: Liczba palcy ręki może wynosić od 1 do 5.

TAK: Liczba palców ręki może wynosić od 1 do 5.

Palec jest to rzeczownik rodzaju męskiego. Pod wpływem stwardnienia spółgłoski c wyraz palec w D. lm ma formę palców, nie: palcy.

NIE: Naukowcy przyglądali się gardzielowi wulkanu.

TAK: Naukowcy przyglądali się gardzieli wulkanu.

Gardziel (ż), ta gardziel, nie: ten gardziel.

NIE: Oczy w sieci były zbyt duże, dlatego małe rybki uciekły.

TAK: Oka w sieci były zbyt duże, dlatego małe rybki uciekły.

Oko w znaczeniu pętla liny, kropla tłuszczu - lm M. oka, D. ok., N. okami.

NIE: Kiedy będziecie w Nowym Jorku, nie zapomnijcie zwiedzić Statuły Wolności.

TAK: Kiedy będziecie w Nowym Jorku, nie zapomnijcie zwiedzić Statui Wolności.

Statua (ż), D. statui, statuy, C., Ms. statui, B. statuę; lm M. statuy, D. statui, C. statuom; nie: statuja, statuła, statule, statuj.

NIE: Tych bogactw naturalnych nie ma w Ukrainie.

TAK:Tych bogactw naturalnych nie ma na Ukrainie.

NIE: Na informatyce kontynuowaliśmy dalej ćwiczenia z programowania.

TAK: Na informatyce kontynuowaliśmy ćwiczenia z programowania.

Kontynuować dalej – pleonazm, zbędne uzupełnienie przysłówkiem dalej.

NIE: Użytkownicy Internetu powinni zapoznać się z regulaminami for internetowych.

TAK: Użytkownicy Internetu powinni zapoznać się z regulaminami forów internetowych.

Forum lm D. forów, nie: for.

NIE: Nie mam zaufania wobec komputerów.

TAK: Nie mam zaufania do komputerów.

Zaufanie czyjeś do kogoś, czegoś, nie: w stosunku do kogoś, do czegoś, dla kogoś, dla czegoś, wobec kogoś, czegoś.

NIE: Przysuńcie ekrany bliżej.

TAK: Przysuńcie ekrany.

Przysunąć coś – sprawić, że coś jest bliżej; pleonazm, zbędne uzupełnienie przysłówkiem bliżej.

NIE: Tłum zwiedzających wysypało się z galerii.

TAK: Tłum zwiedzających wysypał się z galerii.

NIE: Państwo generałostwo otworzyło wystawę malarstwa batalistycznego.

TAK: Państwo generałostwo otworzyli wystawę malarstwa batalistycznego.

NIE: Najwięcej zawdzięczamy Pablo Picasso.

TAK: Najwięcej zawdzięczamy Pablowi Picassowi.

NIE: Mimo mrozu kontynuowali malować graffiti na murze muzeum.

TAK: Mimo mrozu kontynuowali malowanie graffiti na murze muzeum.

NIE: Ten kolor jest inny jak tamten.

TAK: Ten kolor jest inny od tamtego.

MODNIE: Proszę pana, nie mogę wyeliminować wirusa.

LEPIEJ: Proszę pana, nie mogę usunąć wirusa.

NIE: Ten styl był właściwy dla baroku.

TAK: Ten styl był właściwy barokowi.

NIE: Obrazy były szare z kurzu.

TAK: Obrazy były szare od kurzu.

NIE: Będę studiował w ASP.

TAK: Będę studiował na ASP.

NIE: Miała lekką rękę w malowaniu krajobrazów.

TAK: Miała lekką rękę do malowania krajobrazów.

NIE: Mam w domu reprodukcję obrazu Boticelli.

TAK: Mam w domu reprodukcję obrazu Botticellego.

NIE: Trenowałem z panem Lato.

TAK: Trenowałem z panem Latą.

NIE: Po treningu wszyscy poczuli się wyjątkowo letcy.

TAK: Po treningu wszyscy poczuli się wyjątkowo lekcy.

NIE: Kiedy Jadwiga Andegaweńska brała ślub, miała nie 16 lat, a 12 lat.

TAK: Kiedy Jadwiga Andegaweńska brała ślub, miała nie 16, ale 12 lat.

NIE: Trudno było przekonać Mieszkowi poganów do nowych poglądów.

TAK: Trudno było przekonać Mieszkowi pogan do nowych poglądów.

Poganin lm D. pogan, nie: poganów, poganinów.

NIE: Dobrze, że minęły czasy królewiczy.

TAK: Dobrze, że minęły czasy królewiczów.

Królewicz lm D. królewiczów, nie: królewiczy.

NIE: Grupa dworzanów przygotowała spisek.

TAK: Grupa dworzan przygotowała spisek.

Dworzanin lm D. dworzan, nie: dworzanów.

NIE: Koncert rozpoczęli skrzypacy z Łomży.

TAK: Koncert rozpoczęli skrzypkowie z Łomży.

NIE: Młodzież jest miłośniczką muzyki pop.

TAK: Młodzież jest miłośnikiem muzyki pop.

NIE: Etiuda c-moll opus dwudziesty piąty.

TAK: Etiuda c-moll opus dwudzieste piąte.

NIE: Piosenkarka omdlała od tremy.

TAK: Piosenkarka omdlała z tremy.

NIE: Ty po prostu klekotasz, a nie grasz.

TAK: Ty po prostu klekoczesz, a nie grasz.

Klekotać – czasownik odmieniający się według wzoru karać. Obok formy z głoską cz występują przestarzałe (poprawne) formy z głoską c (np. klekocesz).

NIE: Dyrekcja zakupiła cztery skrzypce.

TAK: Dyrekcja zakupiła czworo skrzypiec.

Skrzypce, D. skrzypiec, nie: skrzypców; dwoje skrzypiec, czworo skrzypiec.

NIE: Oboje rodzeństwa zaśpiewali na szkolnej akademii.

TAK: Oboje rodzeństwa zaśpiewało na szkolnej akademii.

NIE: Nie smakuje mi ta miąższ.

TAK: Nie smakuje mi ten miąższ.

Miąższ (m), ten miąższ, nie: ta miąższ.

NIE: Zajęcia na temat gryzoniów i żółwiów poprowadziła pani Zofia Nowak.

TAK: Zajęcia na temat gryzoni i żółwi poprowadziła pani Zofia Nowak.

Rzeczowniki gryzoń i żółw w D. lm mają formy gryzoni, żółwi, nie: gryzoniów, żółwiów.

NIE: Znowu połowa klasy nie przyniosła kątomierzów.

TAK: Znowu połowa klasy nie przyniosła kątomierzy.

Kątomierz lm D. kątomierzy, nie: kątomierzów.

NIE: Zabrakło ci jednego procenta do oceny bardzo dobrej.

TAK: Zabrakło ci jednego procentu do oceny bardzo dobrej.

Procent D. procentu.

NIE: Opieramy się o dane z wyliczeń Kasi.

TAK: Opieramy się na danych z wyliczeń Kasi.

Opierać na czymś, nie: o co.

NIE: Jeżeli pojedziemy na wycieczkę z dziesięcioma procent dzieci, ile dzieci zostanie?

TAK: Jeżeli pojedziemy na wycieczkę z dziesięcioma procentami dzieci, ile dzieci zostanie?

Dwa, trzy procent, nie: procenty; pięć i trzy czwarte procent, nie: procentu, procenta; W dwudziestu procentach mieszkała tam ludność romska.

NIE: Nad domem przeleciało 4 ptaki. Jeden usiadł na dachu. Ile odleciało?

TAK: Nad domem przeleciały 4 ptaki. Jeden usiadł na dachu. Ile odleciało?

NIE: Był to region obfity surowcami mineralnymi.

TAK: Był to region obfity w surowce mineralne.

Obfity w co, rzad. w kogo; nie: czym, kim.

NIE: Postawiłeś tezę przeciwną w stosunku do mojej tezy.

TAK: Postawiłeś tezę przeciwną mojej tezie lub: do mojej tezy.

MODNIE: Generalnie nie mam zastrzeżeń do twojego referatu z optyki.

LEPIEJ: W zasadzie nie mam zastrzeżeń do twojego referatu z optyki.

NIE: Na wszelki przypadek nie dotykajcie urządzeń, które są pod napięciem.

TAK: pod napięciem.

NIE: Czy poddajesz w wątpliwość wynik zadania?

TAK: Czy podajesz w wątpliwość wynik zadania?

NIE: Zwróćcie uwagę na to, jak woda wraca z powrotem do naczynia.

TAK: Zwróćcie uwagę na to, jak woda wraca do naczynia.

Zbędne uzupełnienie czasownika, wracać z powrotem - pleonazm.

NIE: W diecie nastolatków powinno być dużo witamin.

TAK: W jedzeniu nastolatków powinno być dużo witamin.

W jedzeniu, nie: w diecie – błędne rozumienie wyrazu. Dieta jest sposobem odżywiania się, np. dieta po operacji.

NIE: Bądźcie kulturalni dla nauczycieli.

TAK: Bądźcie kulturalni wobec nauczycieli lub w stosunku do nauczycieli.

Kulturalny wobec kogoś, w stosunku do kogoś, nie: dla kogoś.

NIE: Te menzurki są czarne z węgla.

TAK: Te menzurki są czarne od węgla.

Czarny od czegoś, nie: z czegoś.

NIE: Bardzo proszę o przyniesienie na jutrzejszą lekcję pięciu owocy.

TAK: Bardzo proszę o przyniesienie na jutrzejszą lekcję pięciu owoców.

Owoc (m), w D. lm owoców, nie: owocy.

NIE: To są właśnie pochodne tłuszczów.

TAK: To są właśnie pochodne od tłuszczów.

Pochodny, pochodne od czegoś, a nie: pochodny, pochodne czegoś.

NIE: Potrząsnąłeś próbówkę i wylałeś kwas.

TAK: Potrząsnąłeś próbówką i wylałeś kwas.

Potrząsać, potrząsnąć czym, kim (N.), nie: kogo, co (B.).

NIE: W miejsce soku pomarańczowego pij wodę mineralną.

TAK: Zamiast soku pomarańczowego pij wodę mineralną.

Zamiast czegoś, nie: w miejsce czegoś - rusycyzm.

Ilustracje

Marianna Atłas

Redakcja i korekta

Zespół CEH LOGOS SC.

Na zlecenie Woblink

woblink.com

plik przygotowała Katarzyna Rek