Z  PARONIMAMI NA CO DZIEŃ…

Czy joker to dżokej?

Czy dżokej to joker?

Minisłownik paronimów i wyrazów mylonych

Centrum Edukacji Humanistycznej LOGOS

Warszawa 2020

Copyright by CEH LOGOS SC.

Pamiętaj, Ksawerku, mój Synku Drogi,

czy będziesz zmożony snem,

a Twoje życie wysiłkiem zmorzone,

dbaj, aby słowa:

miłość

przyjaźń

empatia

nie były przez Ciebie nigdy mylone…

Kochanemu Synkowi Tata

Wstęp

Paronimy to wyrazy, pary wyrazów, trójki, czwórki itd. o podobnej realizacji artykulacyjnej i podobnej pisowni, ale będące nośnikami różnych znaczeń.1 Dwa wyrazy zatem mogą różnić się tylko głoską lub literą, lub układem liter czy też głosek. Wyrazy mylone bywają określane fałszywymi przyjaciółmi.2 Najliczniejszą grupą paronimów są te, które mają taki sam początek i tak sam koniec, ich różnica wynika ze środka wyrazu. Słownictwo patronimiczne obejmuje nie tylko wyrazy rodzime, ale także zapożyczone.

Paronimia przyczynia się do powstawania błędów językowych w zakresie leksyki. Pojawiają się najczęściej podczas szybkich, spontanicznych wypowiedzi. Jakkolwiek u sprawnych językowo użytkowników i użytkowniczek przeważnie pełnią funkcję dowcipu, gry językowej lub po prostu zamierzonego efektu artystycznego. Paronimia odgrywa bardzo ważną rolę w logopedii. Podczas zabaw językowych paronimy stymulują rozwój słuchu fonematycznego. Dzięki umiejętności różnicowania i właściwego stosowania wyrazów, które różnią się np. jedną głoską, uczymy się poprawnego artykułowania dźwięków.

Bardzo proszę o potraktowanie minisłownika paronimów jako inspiracji do twórczych poszukiwań językowych, dzięki którym każda użytkowniczka, i każdy użytkownik języka uniknie potknięć językowych.

Andrzej Michalski

1 Tamże, s. 8.

2 M. Kita, E. Polański, Słownik paronimów czyli wyrazów mylonych, Warszawa 2014, s. 7.

ABECADŁO – dawn. alfabet.

ABECEDARIUSZ – utwór literacki, zwykle wiersz, którego kolejne wyrazy zaczynają się od kolejnych liter alfabetu.

ABITURIENT – uczeń kończący szkołę średnią.

ABSOLWENT – uczeń, student; osoba kończąca szkołę na dowolnym poziomie nauczania lub jakiś kurs.

TAK: W hali odbyło się spotkanie z absolwentami klas ósmych.

TAK: Abiturienci przystąpili do egzaminu dojrzałości.

NIE: Abiturienci 3. klasy Szkoły Podstawowej w Warce wystawili ciekawy spektakl.

ABONENT – osoba opłacająca abonament, np. telewizyjny, telefoniczny.

ABONAMENT – opłacane prawo do korzystania z czegoś, np. z telefonu.

TAK: Muszę opłacić abonament telefoniczny.

TAK: Przepraszamy, abonent chwilowo niedostępny.

NIE: Muszę opłacić abonent telewizyjny.

ABSTRAKCJA – operacja myślowa, intelektualna, w której wyniku umysł wyodrębnia w obiekcie jakąś szczególną właściwość, by móc ją rozpatrywać w oderwaniu od całości; pot. coś, co nie ma związku z rzeczywistością.

ABSTRAKT – rodzaj streszczenia tekstu naukowego.

ADAPTACJA – przystosowanie czegoś do innego użytku niż jego pierwotne znaczenie. To także dostosowanie się do nowych warunków, nowej sytuacji.

ADOPCJA – daw. ADOPTACJA, uznanie na mocy aktu prawnego cudzego dziecka za swoje.

ADAPTOWAĆ – powieść lub sztukę na film, zrobić np. film na ich podstawie. Ktoś, kto się adaptuje w pewnym środowisku, przystosowuje się do niego.

ADOPTOWAĆ – np. dziecko, uznać je za swoje.

TAK: Nie mogę się zaadaptować w nowej klasie.

TAK: Rodzina z USA zaadoptowała dziecko z Afryki.

NIE: Rodzice zaadoptowali pokój na poddaszu.

ADIUNKT – tytuł pracownika naukowego pracującego w szkołach wyższych lub ośrodkach badawczych, wyższy o tytułu starszego asystenta, a niższy od tytułu profesora danej uczelni.

ADIUTANT – oficer przydzielony do dyspozycji dowódcy lub dowództwa.

TAK: Mój tata jest adiunktem na Uniwersytecie Warszawskim.

TAK: Na języku polskim omówiliśmy „Redutę Ordona. Opowiadanie adiutanta” Adama Mickiewicza.

NIE: Na języku polskim omówiliśmy „Redutę Ordona. Opowiadanie adiunkta” Adama Mickiewicza.

AFERZYSTA – człowiek biorący udział w nieuczciwych, niezgodnych z prawem przedsięwzięciach i czerpiący z tego zyski.

AFORYSTA – literat tworzący aforyzmy, czyli krótkie, zwykle jednozdaniowe i błyskotliwe teksty wyrażające jakąś myśl filozoficzną lub moralną.

AGENT – tajny współpracownik obcego wywiady, służb specjalnych lub policji; także: osoba pośrednicząca w zawieraniu umów między stronami za prowizję.

AJENT – osoba dzierżawiąca od kogoś placówkę handlową lub usługową.

TAK: Wczoraj obejrzałem film o tajnym agencie FBI.

NIE: Wczoraj obejrzałem film o tajnym ajencie FBI.

AKUPRESURA – metoda leczenia, polegająca na uciskaniu i masowaniu określonych punktów ciała.

AKUPUNKTURA – chińska metoda leczenia, polegająca na wbijaniu złotych lub srebrnych igieł w określone miejsca ciała na ściśle określoną głębokość.

ALUZJA – przywołanie nie wprost jakiejś osoby, rzeczy lub wydarzenia. Mówić aluzja to wyrażać się w taki sposób, by wywołać u odbiorcy zamierzone skojarzenia.

ILUZJA – doznawanie wrażenia, że postrzega się coś, co w rzeczywistości nie istnieje; także: błędna interpretacja tego, co istnieje w rzeczywistości. Mieć iluzje to usilnie wierzyć w kogoś lub coś, co nie ma pokrycia w rzeczywistości.

AMATOR – lubiąca to, czym się zajmuje. Także: ktoś, kto zajmuje się czymś, nie będąc specjalistą w danej dziedzinie. Także z dezaprobatą o kimś, kto wykonuje swoją pracę nieprofesjonalnie, źle.

ARMATOR – osoba lub instytucja, która eksploatuje własny lub cudzy statek i zatrudnia załogę.

AMNESTIA – akt łaski prezydenta lub parlamentu, powszechne darowanie kar za przestępstwa pewnego rodzaju, popełnione przed określoną w dokumencie datą.

AMNEZJA – utrata pamięci lub luki w pamięci powstałe w wyniku urazu głowy lub towarzyszące niektórym chorobom psychicznym.

TAK: Dnia 22 lutego 1947 r. ogłoszono ustawę o amnestii.

TAK: Całkowitą lub przejściową amnezję (niepamięć) może spowodować uraz głowy.

NIE: Dnia 22 lutego 1947 r. ogłoszono ustawę o amnezji.

AMPUTOWAĆ – operacyjnie usunąć część ciała lub narząd.

IMPUTOWAĆ – przypisywać komuś złe intencje.

TAK: Czucie fantomowe to iluzja, że amputowana część ciała jest nadal obecna.

TAK: Nauczyciel ciągle imputował mi nieuczciwość.

NIE: Czucie fantomowe to iluzja, że imputowana część ciała jest nadal obecna.

ANALOGICZNY – podobny do tego, z czym jest porównywany, np. pełniący tę samą funkcję.

ANALOGOWY – sygnał to sygnał występujący w postaci wielkości fizycznej, która zmienia się w sposób płynny. Płyta analogowa to płyta wykonana z wykorzystaniem takiego sygnału.

ANONIM – list bez podpisu, zwykle oszczerczy; także osoba nieujawniająca swego nazwiska oraz utwór napisany przez nieznanego z nazwiska autora.

ANTONIM – słowo o znaczeniu przeciwstawnym.

ANTARKTYDA – jeden z kontynentów, położony wokół południowego kręgu polarnego, otoczony przez Ocean Atlantycki, pokryty wiecznym lodem.

ARKTYKA – rozległy region w północnym kręgu polarnym, pokryty wiecznym lodem, obejmujący Morze Arktyczne z wyspami i północną część Euroazji i Ameryki.

APATIA – stan zobojętnienia na bodźce świata zewnętrznego.

EMPATIA – identyfikacja uczuciowa z inną osobą lub obiektem oraz umiejętność wczuwania się w położenie i stan psychiczny drugiej osoby.

APATYCZNY – obojętny wobec świata, niereagujący na nic, pozbawiony energii życiowej, cierpiący na apatię.

APETYCZNY – zachęcający do jedzenia, pobudzający apetyt. Człowiek apetyczny to człowiek mający wdzięk, wzbudzający pożądanie.

TAK: Od rana była jakaś taka apatyczna.

TAK: Te ciastka wyglądają apetycznie.

NIE: Zupa wyglądała apatycznie.

APOSTROF – znak graficzny oddzielający polską końcówkę dodawaną do wyrazu obcego; w niektórych językach oznacza zanikłą samogłoskę, a w niektórych nazwiskach obcych (np. irlandzkich) oddziela początkową cząstkę.

APOSTROFA – figura retoryczna polegająca na bezpośrednim zwrocie do fikcyjnego adresata – człowieka, bóstwa lub upersonifikowanego przedmiotu.

TAK: Podczas odmiany nazwiska autora „Małego Księcia” pojawia się apostrof, np. Exupery'ego.

TAK: Apostrofa jest odmianą inwokacji.

NIE: Apostrof jest odmianą inwokacji.

AWERS – główna, przednia strona monety lub medalu, przeciwna do rewersu.

AWERSJA – uczucie gwałtownej antypatii, odrazy.

REWERS – druga, tylna strona medalu, przeciwna do awersu.

BAGIETA – ozdobna listwa drewniana, z której wyrabia się ramy, gzymsy.

BAGIETKA – długa, cienka bułka z pszennej mąki; także: szklany pręcik, spłaszczony na końcu, używany w laboratoriach.

BAJADERA – tancerka hinduska, także: tkanina hinduska w poprzeczne, barwne pasy.

BAJADERKA – rodzaj ciastka wyrabianego z różnych okruchów cukierniczych.

BANKIER – właściciel banku lub osoba mająca duży pakiet akcji banku.

BANKOWIEC – osoba pracująca w banku.

BATUT – przyrząd gimnastyczny w kształcie sprężynującej siatki rozpiętej na solidnej ramie, służący do wykonania wysokich skoków w górę.

BATUTA – pałeczka, którą dyrygent kieruje orkiestrą, chórem, śpiewakiem.

BERET – płaskie, miękkie, okrągłe nakrycie głowy bez daszka.

BIRET – sztywna czapeczka bez daszka w kształcie graniastym lub okrągłym, noszona przez profesorów wyższych uczelni, przedstawicieli sądownictwa, duchowieństwa jako część oficjalnego, rytualnego stroju.

BISURMAN – dawniej niegrzeczne, rozbrykane dziecko.

BISURMANIN – pogardliwa nazwa wyznawcy islamu, mahometanina.

BOJLER – duży, domowy zbiornik do podgrzewania wody, będący częścią instalacji wodnej.

BROJLER – nazwa kurczęcia, kaczęcia, młodego królika lub indyka hodowanego w celach spożywczych, intensywnie karmionego dla szybkiego uzyskania określonej wagi.

BRIOSZKA, BRIOSZA – słodka bułeczka wyrabiana z mąki, masła, jaja i drożdży.

BROSZKA – rodzaj biżuterii kobiecej z zapięciem w postaci szpilki lub agrafki, którą przypina się do górnej części stroju powyżej piersi.

BYNAJMNIEJ - partykuła wzmacniająca przeczenie w wypowiedzi.

PRZYNAJMNIEJ - przynajmniej to partykuła podkreślająca, że to, o czym mówi wypowiedzenie, jest koniecznym minimum tego, czego ktoś oczekiwał.

TAK: Mógłbyś zostać przynajmniej dzień dłużej?

TAK: Ruchy miała szybkie, lecz bynajmniej nie chaotyczne.

NIE: Mógłbyś zostać bynajmniej dzień dłużej?

CENZURA – badanie publikacji, sztuk teatralnych, filmów z punktu widzenia zgodności z wymogami politycznymi lub etycznymi władzy, przeprowadzane z ramienia rządu lub innej instytucji.

CENZURKA – okresowe świadectwo wyników w nauce i postępowaniu ucznia. Przen. powierzchowna ocena kogoś.

CEZURA – moment przełomowy, dzielący dzieje ludzkości, historii narodu, nauki, sztuki. W teorii literatury: pauza rytmiczna, zwykle przypadająca w miejscu przerwy logicznej, stosowana po określonej liczbie sylab; średniówka.

TAK: Pierwszy lot człowieka w kosmos jest swoistą cezurą cywilizacyjną

TAK: Przygotowałem referat na temat cenzury w Polsce w latach 1957-1980.

NIE: Pierwszy lot człowieka w kosmos jest swoistą cezurą cywilizacyjną

CESARZ – najwyższy tytuł władcy panującego w państwie monarchicznym; także: władca noszący ten tytuł.

CEZAR – tytuł nadawany przez starożytnych Rzymian cesarzom, następcom Oktawiana Augusta. Także: władca noszący ten tytuł. Przen. tyran, despota. Również: nazwa nagrody za osiągnięcia filmowe przyznawanej corocznie we Francji.

CHOLERNIK – pot. osoba o nieprzyjemnym, kłopotliwym, konfliktowym charakterze.

CHOLERYK – człowiek porywczy, gwałtowny, impulsywny; psych. jeden z typów temperamentu ludzkiego według klasyfikacji Hipokratesa.

DECYDENT – osoba mająca prawo i obowiązek podejmowania decyzji na mocy pełnionych funkcji.

DESYDENT – osoba, która przestała być posłuszna władzy, za co jest represjonowana, lub odsunęła się od grupy, do której należała; także: odstępca od dogmatów kościelnych.

DEFIBRACJA – techniczny proces rozdrabniania drewna lub masy celulozowej na masę do wyrobu tektury, płyty pilśniowej.

DEFIBRYLACJA – technika terapeutyczna wykorzystująca szok elektryczny do przywrócenia pracy i normalnego rytmu serca.

DEGRESJA – stopniowe zmniejszanie się czegoś.

DYGRESJA – odejście od zasadniczego wątku wypowiedzi; także: uwaga, fragment wypowiedzi, wtrącone w tok główny wypowiedzi.

DOKTOROSTWO – doktor z żoną.

DOKTORSTWO – ogół doktorów.

TAK: Na przyjęciu pojawili się doktorostwo Nowakowie.

TAK: Doktorstwo przybyło na coroczna konferencję.

NIE: Na przyjęciu pojawili się doktorstwo Nowakowie.

DZIECIĘCY – przeznaczony dla dzieci, należący do dziecka.

DZIECINNY – taki jak u dziecka, właściwy dziecku.

TAK: Pokój dziecięcy był urządzony z rozmachem.

TAK: Jesteś taki dziecinny, Tomku.

NIE: Pokój dziecinny był urządzony z rozmachem.

DŻINS – bawełniany, mocny materiał w ukośne prążki zwykle w charakterystycznym kolorze niebieskim (indygo) lub granatowym.

DŻINSY – (rzeczownik w liczbie mnogiej), „kultowe” spodnie o charakterystycznym fasonie, uszyte z dżinsu, będące jednym z symboli dwudziestego wieku.

DŻOKEJ – zawodowy jeździec dosiadający konia na wyścigach konnych.

DŻOKER – dodatkowa karta do gry, zwykle przedstawiająca błazna, która nabiera takiej wartości, jaką nadaje jej posiadający ją gracz.

TAK: Przebił asa dżokerem.

TAK: Podczas zawodów dżokej zastosował bardzo płytki dosiad.

NIE: Przebił asa dżokejem.

EFEKTOWNY – taki, który przyciąga uwagę swoją urodą, oryginalnością itp.

EFEKTYWNY – taki, który przynosi efekty, skuteczny, sprawny, wydajny.

TAK: Łyżwiarka wykonała efektowny piruet.

TAK: Jak zorganizować efektywną pracę w domu?

NIE: Łyżwiarka wykonała efektywny piruet.

EKSPLOATACJA – wykorzystywanie kogoś lub czegoś w sposób przemyślany, dla właściwych korzyści.

EKSPLORACJA – badanie, poznawanie obszaru nieznanego lub trudno dostępnego.

EMIGRACJA – proces społeczny polegający na wyjeździe z własnego kraju z przyczyn politycznych, religijnych, społecznych, ekonomicznych, kulturowych, by osiedlić się czasowo lub na stałe w innym. Także: grupa osób, które wyjechały z własnego kraju, by osiąść w danym kraju.

IMIGRACJA – proces społeczny polegający na tym, że człowiek lub grupa ludzi nieautochtonów osiedla się czasowo lub na trwałe w innym kraju; także: grupa cudzoziemców, którzy osiadają w jakimś kraju.

FAKTYCZNY – zgodny z faktami, oparty na faktach.

FATYCZNY – funkcja fatyczna języka polega na tym, że celem niektórych wyrażeń jest podtrzymywanie kontaktu językowego.

FAN – pot. wielbiciel, zwolennik, entuzjasta, zwłaszcza wykonawców muzyki młodzieżowej lub innych gwiazd show biznesu.

FANATYK – osoba, której postępowaniem kieruje przesadne i bezwzględne oddanie jakiejś idei lub religii połączone nietolerancją wobec innych.

FEDROWAĆ – wydobywać, urabiać węgiel.

FEROWAĆ – wyroki, wydawać wyroki, orzekać, postanawiać.

FELCZER – osoba o średnim wykształceniu medycznym, mająca uprawnienia do leczenia niektórych schorzeń i wykonująca proste zabiegi lecznicze; dawn. Chirurg wojskowy, który nie miał wykształcenia medycznego.

FLECZER – masa plastyczna stosowana w dentystyce do prowizorycznego wypełniania ubytków zębowych.

FILTR – urządzenie służące do oczyszczania płynu lub gazu, do zatrzymywania substancji, jakie się w nich znajdują; także: substancja, urządzenie, pochłaniające część promieniowania przechodzącego przez nie.

FLIRT – wymiana słowna między kobietą a mężczyzną, pełna galanterii, zalotności, kokieterii, której celem jest (wzajemne) uwodzenie; także: gra towarzyska, mająca postać rozmowy na tematy miłosne, erotyczne za pośrednictwem kartek z pytaniami i odpowiedziami.

FURIANT – żywy czeski taniec ludowy.

FURIAT – ktoś, kto łatwo wpada w furię , porywczy, gwałtowny; także: człowiek chory psychicznie, mający ataki furii.

FUTUROLOGIA – dyscyplina zajmująca się przewidywaniem przyszłości w skali globalnej.

FUTURYZM – kierunek estetyczny zapoczątkowany przez włoskiego pisarza Marinettiego w 1909. Wyrażający fascynację pięknem maszyn w ruchu, prędkością, techniką i mechanizacją.

GENEALOGIA – historia kolejnych pokoleń, a także dziedzina wiedzy historycznej badająca związki pokrewieństwa.

GENOLOGIA – dziedzina wiedzy teoretycznoliterackiej i językoznawczej, dotycząca gatunków literackich i nieliterackich.

GRACZ – osoba grająca w jakąś grę hazardową, sportową, towarzyską; pot.. osoba sprytna, zręczna, przebiegła.

GRAJEK – osoba, która gra na jakimś instrumencie muzycznym, nie mając kwalifikacji lub talentu.

GRAFOLOGIA – technika naukowego badania pisma ręcznego w celu zidentyfikowania autora tekstu lub określenia jego osobowości.

GRAFOMANIA – chorobliwa mania pisania utworów literackich przez osobę pozbawioną talentu pisarskiego.

HERMENEUTYCZNY – taki, który interpretuje księgi tajemne i wszelkie teksty starożytne. Także: związany z hermeneutyką.

HERMETYCZNY – szczelnie zamknięty, zapewniający doskonałą szczelność; przen. Niejasny, trudny do zrozumienia, przeznaczony dla niewielkiego kręgu wtajemniczonych, specjalistów.

HOSTEL – dom społeczny służący jako mieszkanie lub miejsce noclegowe; także: schronisko turystyczne dla studentów oraz schronisko dla nowo przybyłych imigrantów.

HOTEL – budynek, w którym można wynająć umeblowany pokój na określony czas.

HUMANISTYCZNY – związany z humanizmem lub związany z naukami humanistycznymi.

HUMANITARNY – taki, który dba o potrzeby, dobro i szczęście człowieka i ludzkości.

TAK: Studiował na wydziale nauk humanistycznych.

TAK: Nadal potrzebna jest pomoc humanitarna.

NIE: Nadal potrzebna jest pomoc humanistyczna.

IDEOLOG – wyznawca jakiejś ideologii, czyli całokształtu idei filozoficznych, społecznych, politycznych, moralnych, religijnych itp. właściwych danej epoce lub grupie społecznej.

IDEOWIEC – osoba bezinteresowna, działająca z pobudek ideowych.

INTERESOWNY – myślący przede wszystkim o własnym zysku, interesie, dbający i zabiegający o własną korzyść, chciwy, wyrachowany.

INTERESUJĄCY – taki, który budzi zainteresowanie, ciekawy; pot. budzący sympatię.

KAGANEK – miseczka, zwykle gliniana lub metalowa, wypełniona tłuszczem, w którym znajduje się knot, używana do oświetlania pomieszczeń.

KAGANIEC – plecionka rzemienna, druciana zakładana profilaktycznie na pysk zwierzęciu, które gryzie; także: duży kaganek.

KAMPANIA – okres wzmożonej celowej działalności o określonym czasie trwania, przebiegającej według wcześniej ustalonego programu; także: działania wojenne prowadzone na jakimś terenie w pewnym czasie.

KOMPANIA – grono osób znajdujących się, wspólnie spędzających czas.; także: oddział wojskowy składający się z kilku plutonów; dawn. spółka handlu zagranicznego.

KARAWAN – specjalnie udekorowany wóz pogrzebowy; także: przyczepa mieszkalna samochodu oraz typ samochodu o nadwoziu dostosowanym do tego, by można w nim mieszkać.

KARAWANA – zorganizowana grupa osób, często kupców, pielgrzymów, podróżujących na wielbłądach, koniach lub mułach przez pustynie; także: powoli jadący rząd pojazdów.

TAK: Karawana kroczyła przez pustynię.

TAK: Karawan w ponurym kolorze przejechał przez miasteczko.

NIE: Karawan z wielbłądami kroczył przez pustynię.

KOSIARZ – pot. złodziej włamujący się do kas i okradający je.

KASJER – sprzedawca biletów, inkasent lub urzędnik w instytucji, w której dokonuje się wpłat i wypłat.

KLAKA – grupa osób, które zostały wynajęte do bicia braw podczas i na zakończenie występu, wystąpienia publicznego osoby, grupy osób; także: oklaski takich osób.

KLIKA – grupa osób powiązanych zawodowo, służbowo, które wzajemnie się popierają, kierując się własną korzyścią, często z pominięciem interesu ogólnego.

KRYMINALISTA – osoba, która popełniła przestępstwo, zbrodniarz, skazany przez sąd w sprawie kryminalnej. W języku środowiska prawniczego także: znawca prawa kryminalnego.

KRYMINOLOG – specjalista z zakresu kryminologii.

KRYTYK – osoba dokonująca analizy utworu, tekstu kultury i oceniająca ich wartość. Także: osoba lubiąca krytykować, czyli ganić, wytykać błędy, usterki, niedociągnięcia, braki.

KRYTYKANT – osoba wykazujące przesadne skłonności do krytykowania, zwykle nieuzasadnione.

LUDDYZM – ruch robotników angielskich z przełomu XVIII i XIX w., którzy niszczyli maszyny i urządzenia przemysłowe, w nich widząc przyczynę bezrobocia i niskiego wynagrodzenia.

LUDYZM – skłonność do bawienia się, potrzeba zabawy, rozrywki.

MARENGO – kolor ciemnoszary; także: rodzaj grubej tkaniny wełnianej w kolorze szaro-czarnym z jaśniejszymi cętkami.

MERENGA – ciastko z ubitego na sztywną pianę białka z dodatkiem gęstego syropu z cukru, suszone w piekarniku; beza.

MONTAŻYSTA – osoba pracująca przy montażu filmu.

MONTER – osoba wykonująca zawód polegający na montowaniu i naprawianiu maszyn, urządzeń, zakładaniu instalacji.

OBLIGACYJNY – dotyczący obligacji.

OBLIGATORYJNY – obowiązkowy, obowiązujący, konieczny.

OBSKURANCKI – charakterystyczny dla obskuranta, czyli osoby zacofanej, ciemnej, wstecznej, przeciwnej zmianom, postępowi.

OBSKURNY – lichy, nędzny, brzydki, budzący wstręt, niechęć.

OKAZJONALNY – odnoszący się do jakiejś okazji, okoliczności, sytuacji, wywołany przez nie, dopasowany do nich.

OKAZYJNY – stanowiący korzystną okazję, przypadkowy, przygodny.

ORIENTACYJNY – dotyczący orientacji, czyli określenia miejsca, w którym ktoś, coś się znajduje. Także: wyrażający lub przedstawiający coś w przybliżeniu, szacunkowy.

ORIENTALNY – wschodni, właściwy ludom, językom, kulturom Wschodu.

PANDEMIA – epidemia obejmująca swym zasięgiem niemal cała populację regionu, kraju, świata.

PANDEMONIUM – królestwo szatana; przen. chaos, anarchia, zamieszanie.

TAK: Epicentrum pandemii koronawirusa stała się Europa.

TAK: Pandemonium jest stolicą piekła w epickim poemacie Johna Miltona Paradise Lost.

NIE: Epicentrum pandemii koronawirusa stała się Europa.

PARAFRAZA – szersze rozwinięcie z ewentualnymi modyfikacjami, wyjaśnienie terminu, tekstu; także: wyrażenia lub wypowiedzenia mające takie samo znaczenie, a różniące się budową formalną lub swobodna, żartobliwa przeróbka, modyfikacja czegoś, ale przy zachowaniu sensu całości.

PERYFRAZA – wyrażenie opisowe, rozbudowane, użyte zamiast pojedynczego wyrazu; omówienie.

TAK: Kto rano wstaje, ten się nie wysypia (w oryginale …temu Pan Bóg daje)

TAK: Czwarta władza (media).

PARLAMENTARIUSZ – wysłannik jednej ze stron konfliktu, mający za zadanie prowadzenie rokowań, negocjator.

PARLAMENTARZYSTA – członek parlamentu, czyli naczelnego organu władzy państwowej o funkcji ustawodawczej, pochodzącego z wyborów powszechnych.

POMARAŃCZ – kolor pomarańczowy, żółtoczerwony.

POMARAŃCZA – jadalny owoc drzewa pomarańczy, o formie kulistej, soczystym i pachnącym miąższu otoczonym grubą skórką koloru żółtoczerwonego (pomarańczowego).

PROCEDER – działanie, postępowanie niemoralne, niewłaściwe, nieetyczne, podejrzane.

PROCEDURA – zespół reguł, których należy ściśle przestrzegać, formalności, którym należy się podporządkować w określonych sytuacjach. W prawie: unormowany przepisami tryb przeprowadzania spraw sądowych.

PRODUKCYJNY – dotyczący produkcji, produkowania, mający związek z produkowaniem, czyli wytwarzaniem.

PRODUKTYWNY – wydajny, efektywny, przynoszący dobre efekty.

PROGRAMATOR – urządzenie elektroniczne sterujące działaniem skomplikowanych urządzeń, mechanizmów.

PROGRAMISTA – osoba opracowująca programy komputerowe.

RECEPTURA – przepis przyrządzania czegoś, np. potrawy, także: nauka o przygotowywaniu leków według recepty lekarza.

RECEPTURKA – gumka przytrzymująca recepty na opakowaniach lekarstw.

RENCISTA – osoba pobierająca rentę, czyli świadczenia regularnie wypłacane z tytułu ubezpieczenia społecznego w razie inwalidztwa, starości, śmierci, choroby uniemożliwiającej pracę.

RENTIER – osoba , zazwyczaj zamożna, utrzymująca się z renty, czyli regularnego dochodu z powierzonego komuś kapitału albo z odsetek.

REPREZENTACYJNY – reprezentujący kogoś, coś, dotyczący reprezentacji; także: okazały, wystawny, wytworny, wskazujący na wysoką pozycję kogoś, wysoki standard czegoś.

REPREZENTATYWNY – dobrze reprezentujący kogoś lub coś, typowy dla jakiejś grupy.

RESENTYMENT – niezadowolenie, niechęć, uraza.

SENTYMENT – pozytywne uczucie do kogoś lub czegoś, sympatia, przywiązanie.

TAK: Z sentymentem wracał do beztroskich lat dzieciństwa.

TAK: Z resentymentem wracał do czasów wojny.

NIE: Z resentymentem wracał do beztroskich lat dzieciństwa.

SĄDNY – dzień to dzień, w którym działo się coś strasznego, przydarzyło się nieszczęście, niepowodzenie.

SĄDOWY – mający związek z sądem, czyli organem wymiaru sprawiedliwości, zespołem sędziów, procesem, sądzeniem, rozprawą.

STRUCLA – podłużna, słodka, nadziewana bułka drożdżowa.

STRUDEL – ciasto francuskie zawijane, z jabłkami, pieczone w rondlu w dużej ilości masła.

SUFLER – pracownik teatru podpowiadający z ukrycia (z budki suflera) tekst roli aktorom w teatrze.

SUFLET – deser z ubitych na sztywną pianę białek zapieczonych w piekarniku.

TOTALITARNY – ustrój totalitarny to taki, w którym całość władzy spoczywa w rękach jednej partii nieuznającej żadnej opozycji.

TOTALNY – rozciągający się na wszystkie elementy czegoś, całkowity, powszechny, zupełny, kompletny.

UWŁACZAĆ – obrażać, ubliżać.

UWŁASZCZAĆ- nadawać prawo własności.

WIZJER – mały oszklony otwór w drzwiach pozwalający obserwować to, co dzieje się na zewnątrz pomieszczenia; także: otwór w pojemniku, pomieszczeniu, pozwalający obserwować wnętrze oraz część przyrządu lub urządzenia optycznego, dzięki któremu można dokonywać obserwacji wnętrza.

WIZJONER – osoba wierząca, że ma wizje, czyli widzi rzeczy świata ponadzmysłowego; także: osoba mająca wyraźną wizję przyszłości, o kreatywnej wyobraźni, marzyciel, fantasta.

ZABAWNY – wywołujący uśmiech, rozbawienie, rozśmieszający, wesoły.

ZABAWOWY – mający związek z zabawą, lubiący zabawę.

ZAĆMA – schorzenie oczu polegające na zmętnieniu soczewki oka; katarakta.

ZAĆMIENIE – zaćmienie Słońca (Księżyca) to zjawisko, określane jako zniknięcie Słońca w ciągu dnia (Księżyca nocą), wywołane zasłonięciem jego tarczy przez jakieś ciało niebieskie; także: przejściowa utrata zdolności jasnego myślenia.

ZNIECZULENIE – czynność lekarska z użyciem odpowiednich środków farmakologicznych, poprzedzająca operację lub zabieg, powodująca, że pacjent nie czuje bólu, nie wie, co się z nim dzieje.

ZNIECZULICA – niewrażliwość na cudze nieszczęście, obojętność.